بنیاد ایران شناسی مطالعات ایران شناسی ۲۴۷۶_۲۹۸۹ 9 3 2025 11 22 Newly discovered petroglyphs of Bardah-e-Serkha, Dezan Valley, Kolm-e- Kabir koh, Badreh County, Ilam Province سنگ نگاره‌های نویافته بَرده سِرخَه، دره دِیزان کُلم، کبیرکوه شهرستان بدره استان ایلام 1 32 737906 10.22034/is.2026.2037324.1066 FA علی نوراللهی پژوهشگر آزاد 0000-0002-6737-8628 ایرج فدائیان دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه علوم و تحقیقات 0000-0002-2333-0796 سارا علی لو کارشناس اداره کل میراث فرهنگی وگردشگری استان زنجان Journal Article 2025 02 19 . This collection includes 4 petroglyphs. It is believed that the number of petroglyphs is much higher, as many of them have been destroyed by human and natural factors or are unidentifiable. These petroglyphs include two male mountain goats with long horns and linear bodies, shown in detail and moving westward. On the opposite side, two hunters with bows are shown shooting at goats. These two archers are standing and pulling the bow string. The bows in their hands are curved and the two ends to which the string is tied are turned outwards. These bows were common only in the central Zagros region. Despite the similarities in shape and size with Assyrian and Elamite bows, they are different. Based on the investigations, it is believed that the origin of this type of bow is from Ilam, which has become endemic in this region. This area was the residence of Kassite tribes and clans, according to historians, were warriors and Archers. The chronology of these petroglyphs is based on the bows in the hands of hunters, which belong to the Iron Age III and contemporary with the Neo-Assyrian and Neo-Elamite periods. After survey the petroglyphs, we also investigated the tribe way. But don't succeed in finding other petroglyphs. In general, in this article, we have studied and compared the petroglyphs, especially the bow in the petroglyphs as a source of chronology. The end, have tried to provide a conclusion of them. استان ایلام از نظر پژوهش‌های هنر صخره‌ای ناشناخته است. مجموعه سنگ نگاره‌های نویافته بَردَه سِرخَه (سنگ سرخ) در میانه دره دِیزان کلم بر کناره ایلراهی که به صورت مورب بر دیواره تراس غربی دره می‌گذرد، ایجاد شده‌اند. این مجموعه شامل 4سنگ نگاره می‌باشد. به گمان تعداد سنگ نگاره‌ها بسیار بیشتر است که به علت عوامل انسانی و طبیعی بسیاری از آنها از بین رفته‌اند. این سنگ نگاره‌ها شامل دو بزکوهی نر با شاخ‌های بلند و بدن خطی که جزیات آنها نشان داده شده که به سمت غرب در حرکتند و 2 شکارچی با کمان که به سمت بزها در حال تیر اندازی هستند. این دو کماندار به صورت ایستاده و درحال کشیدن زه کمان هستند. کمان‌های که در دست آنها قرار دارد قوسی شکل و دو انتهای جایی که زه به آن بسته می‌شود به بیرون برگشته است. این شکل کمان‌ها تنها در ناحیه زاگرس مرکزی رایج بوده‌اند. از نظر شکل با کمان‌های آشوری و ایلامی شباهت و تفاوت‌هایی دارند.این منطقه محل زیست ایل‌ها و قبایل کوچنشین کاسی بوده که بنا به گفته مورخین رزمنده و کماندار بوده‌اند. این سنگ نگاره‌ها با توجه به کمان شکارچیان متعلق به عصر آهنIII و همزمان با دوره آشور نو و ایلام نو می‌باشند.

https://is.iranology.ir/article_737906_fee4e3834cc3e799f3758439b33f57a5.pdf

بنیاد ایران شناسی مطالعات ایران شناسی ۲۴۷۶_۲۹۸۹ 9 3 2025 11 22 The position of Fars State in Rose Damascena Cultivation and Rose Water Trade from the Begging of the Islamic Period to the end of the Qatar Era جایگاه ایالت فارس در پرورش گل سرخ و تجارت گلاب از آغاز دوره اسلامی تا پایان دوره قاجار 33 52 737910 10.22034/is.2026.2090211.1097 FA صدیقه پرویزی نیا دانش آموخته دکتری از بخش تاریخ دانشگاه شیراز. شیراز.ایران 0000-0001-9014-6270 Journal Article 2026 06 01 Rose Damascena is a plant native to Iran. Iranians have been making rose water for long time. Rose Damascena and rose water have been of great importance in Iranian culture, literature, rituals, and economy. Since ancient times, the land of Far has been one of the main habitats and important centers for growing rose Damascena and producing rose water have in Iran. Far's rose Damascena and rose water have always been word famous. In this research, using library resources and a descriptive- analytical method, the importance and position of rose Damascena cultivation and rose water trade in Fars province from the beginning of the Islamic period to the end of Qatar era have been investigated. In this regard, the rose cultivation areas and commercial purposes of Fars rose water in historical periods have been described. Based on the research findings, historical and geographical sources contain important information about the role of the people of Fars in cultivatng roses and extracting rose water, and due to the quality of Fars roses , high- quality rose water always extracted and exported all over the world. Jour was also the main center for growing rose and extracting rose water in the province Fars. Growing rose and exporting rose water was particularly popular with tourists during the Safavid and Qatar periods. گل سرخ از گیاهان بومی ایران است. ایرانیان از دیرباز گلاب تهیه می‌کردند. گل سرخ و گلاب در فرهنگ، ادبیات، آیین‌ها و اقتصاد ایرانیان اهمیت بسیاری داشته است. از گذشته‌های بسیار دور سرزمین فارس یکی از رویشگاه‌های اصلی و مراکز مهم پرورش گل سرخ و تهیه گلاب در ایران است‌. گل سرخ و گلاب فارس شهرت جهانی داشته است. در این پژوهش با منابع کتابخانه‌ای و با روش توصیفی تحلیلی، اهمیت و جایگاه کشت گل سرخ و تجارت گلاب در ایالت فارس از آغاز دوره اسلامی تا پایان دوره قاجار بررسی شده است. در این راستا نواحی کشت گل سرخ و مقاصد تجاری گلاب فارس در دوره‌های تاریخی بررسی شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، منابع تاریخی و جغرافیایی دربردارنده آگاهی‌های مهمی در مورد نقش اهالی فارس در کشت گل سرخ و گلابگیری است و همواره به سبب کیفیت گل سرخ فارس ، گلاب مرغوب استخراج و به سراسر جهان صادر می‌شد. همچنین جور مرکز اصلی پرورش گل و گلابگیری در ایالت فارس بوده است. پرورش گل سرخ و صدور گلاب به ویژه مورد توجه جهانگردان دوره صفویه و قاجار قرار گرفته است.

https://is.iranology.ir/article_737910_373a7c954519b87ac886cc32d13fbfe8.pdf

بنیاد ایران شناسی مطالعات ایران شناسی ۲۴۷۶_۲۹۸۹ 9 3 2025 11 22 برساخت سیمای شاهنشاهی در بستر بحران اقتدار: تحلیل سیاسی تصاویر شاهانه در دورة فتحعلیشاه قاجار 53 79 737911 10.22034/is.2026.737911 FA علی مولودی آرانی دانش آموخته دکترای باستان‌شناسی دوران اسلامی دانشگاه تهران Journal Article از قابل‌توجه‌ترین تحولات هنری در دورة قاجار، گسترش همه‌جانبه تصاویری است که محور اصلی آنها شخص پادشاه است. در بیانی دیگر می‌توان اذعان کرد که از مهم‌ترین و پرتکرارترین مضامین بسیاری از قالب‌های هنری در دورة قاجار، پیکرنگاری شاهانه بوده است. این تصاویر چنان گستردگی و گوناگونی‌ای دارند که می‌توان آنها را نمود یک فرایند و جنبش هنری وابسته به دربار قاجار دانست. بررسی دقیق این تصاویر شاهانه در بافت سیاسی و اجتماعی زمانة خود می‌تواند بسیاری از سیاست‌ها، اهداف و دغدغه‌های دربار قاجار را آشکارتر از پیش کند. در این جستار، یکی از تحولات مهم هنری این دوره که استفاده از تصویر پادشاه به‌عنوان رسانه‌ای برای القای مفاهیم و پیام‌هایی مشخص است، مدنظر قرار گرفته است. برای بررسی دقیق‌تر و آشکار شدن زوایای بیشتر موضوع مورد بحث، دورة پادشاهی فتحعلیشاه انتخاب شده است. انتخاب این دوره به آن دلیل بوده که تا پیش از سلطنت او، از هیچ پادشاهی در ایران تا این اندازه پیکرنگاره نداشته‌ایم. علی‌رغم وجود نمونه‌هایی از شمایل شاه در دوره‌های پیشین، باید آغاز سنت پیکرنگاری شاهانه را دورة فتحعلیشاه دانست. هدف از این پژوهش ارائه تصویری از ساختار سیاسی دورة فتحعلیشاه، بررسی و سپس تحلیل تصاویر شاهانه در بستر این ساختار است. بدین منظور تصاویر شاهانة فتحعلیشاه که امروزه در دست است و همچنین تصاویر اشاره‌شده در نسخ تاریخی و توصیفات سفرنامه‌نویسان و مورخان دورة قاجار، به روش توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. به نظر می‌رسد ایجاد و انتشار گستردة تصاویر شاهانة فتحعلیشاه را می‌توان بخشی از سیاست‌های درباری برای مشروعیت‌زایی و پر کردن خلأ اقتدار وی، هم در داخل و هم خارج از قلمرو فرمانروایی او دانست.

https://is.iranology.ir/article_737911_e2ac3aa853393ef4de5450fa0d46aef6.pdf

بنیاد ایران شناسی مطالعات ایران شناسی ۲۴۷۶_۲۹۸۹ 9 3 2025 11 22 نگاهی به تاریخچه آموزش‌وپرورش نوین بجنورد از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی 81 98 740762 10.22034/is.2025.740762 FA یوسف متولی‌حقیقی استادیار دانشگاه آزاد اسلامی بجنورد، بجنورد، ایران. Journal Article تاریخ آموزش‌وپرورش نوین در ایران، اگرچه عمدتاً با تجربه شهرهای بزرگ شناخته می‌شود، اما بررسی شهرهای منطقه‌ای می‌تواند ابعاد تازه‌ای از چگونگی گسترش نهاد مدرسه در دوره معاصر را آشکار سازد. شهر بجنورد، به‌رغم موقعیت جغرافیایی نسبتاً دور از مراکز اصلی تصمیم‌گیری، از نخستین شهرهای شمال خراسان بود که در سال‌های پایانی دوره قاجار با جریان آموزش نوین همراه شد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین روند شکل‌گیری و توسعة مدارس جدید در بجنورد و شناسایی نیروهای اجتماعی و نهادی مؤثر در این تحول، از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی است. پژوهش حاضر با روش تحقیق تاریخی و با بهره‌گیری از اسناد، مطبوعات، منابع کتابخانه‌ای و مطالعات پیشتاریخ شفاهی، روند تأسیس و گسترش مدارس نوین این شهر را بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توسعة آموزش نوین در بجنورد را می‌توان در سه مرحله متمایز تحلیل کرد: مرحله نخست، ابتکار و حمایت خوانین شادلو و نخبگان محلی در تأسیس مدارس ملی؛ مرحله دوم، تثبیت و گسترش مدارس دولتی همزمان با سیاست‌های نوسازی دولت پهلوی؛ و مرحله سوم، توسعة کمی و تنوع نهادهای آموزشی در دهه‌های پایانی حکومت پهلوی. در این میان، نقش شخصیت‌های فرهنگی، مدیران مدارس، معلمان و خیران محلی در کنار سیاست‌های دولت مرکزی، در شکل‌گیری نظام آموزش نوین بجنورد تعیین‌کننده بوده است. این پژوهش نشان می‌دهد که تحول آموزش‌وپرورش در بجنورد صرفاً پیامد سیاست‌های دولت مرکزی نبود، بلکه حاصل تعامل دولت، نخبگان محلی و جامعه شهری در پذیرش و نهادینه شدن آموزش نوین بود.

https://is.iranology.ir/article_740762_8333f2fe9e1c53f285d331c8b3b83fae.pdf

بنیاد ایران شناسی مطالعات ایران شناسی ۲۴۷۶_۲۹۸۹ 9 3 2025 11 22 تأثیر روابط تجاری ایران و آلمان نازی بر اولویت یافتن کشاورزی تجاری در سیاستهای اقتصادی عصر پهلوی اول 99 116 740763 10.22034/is.2025.740763 FA حسن شجاعی دیوکلایی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه مازندران، مازندران، ایران Journal Article روابط تجاری ایران و آلمان نازی در شرایطی آغاز شد که ایران سیاست صنعتی‌سازی با استراتژی جایگزین واردات را به‌منظور تولید کالاهای مصرفی در داخل کشور به‌عنوان اولویت اول سیاستهای اقتصادی قرار داده بود. اجرای سیاست صنعتی‌سازی، خود ناشی از شیوع پیامدهای بحران اقتصادی 1929م. در ایران بود. بحران اقتصادی در ایران موجب کاهش درآمد ناشی از صدور مواد اولیه و واردات کالاهای مصرفی شد. در چنین شرایطی ایران به‌سوی برقراری روابط اقتصادی با آلمان نازی که درصدد تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنایع جنگی خود بود سوق داده شد تا از این طریق علاوه بر فروش مواد اولیه، ماشینآلات صنعتی مورد نیاز برای اجرای سیاست صنعتیسازی را تأمین کند. در چنین شرایطی بود که مناسبات و مبادلات اقتصادی ایران و آلمان نازی آغاز شد. پژوهش پیشرو درصدد است تا با استفاده از روش تاریخی به این پرسش پاسخ دهد که مناسبات اقتصادی ایران و آلمان نازی چه تأثیری بر اولویت یافتن کشاورزی تجاری در سیاستهای اقتصادی عصر پهلوی اول داشته است؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که اگرچه ایران از برقراری روابط تجاری با آلمان نازی بر پایة مبادلات پایاپای به دنبال فروش مواد اولیه با هدف تهیه ماشین‌آلات صنعتی برای اجرای سیاست صنعتیسازی به‌عنوان اولویت اول سیاست اقتصادی خود بود؛ اما برقراری این روابط تجاری برخلاف انتظار به تداوم سیاست صنعتیسازی منجر نشد. ایران به‌واسطه آنکه هر ساله تعهدهای بیشتری برای صدور مواد اولیه کشاورزی به آلمان می‌داد، ناچار شد برای انجام این تعهدها سیاست صنعتیسازی را از اولویت برنامههای اقتصادی خود خارج کند و به‌جای آن توسعة کشاورزی تجاری را به‌منظور تأمین مطالبات مواد اولیه مورد نیاز آلمان نازی در اولویت سیاستهای اقتصادی ایران قرار دهد.

https://is.iranology.ir/article_740763_0e65cfacd51e82eb708d8bc896dd0305.pdf

بنیاد ایران شناسی مطالعات ایران شناسی ۲۴۷۶_۲۹۸۹ 9 3 2025 11 22 The relationship between cultural history and Iranian studies نسبت تاریخ فرهنگی با مطالعات ایران شناسی 117 140 737912 10.22034/is.2026.2084999.1095 FA محمدامیر احمدزاده دانشیار تاریخ فرهنگی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 0000-0001-8410-0313 Journal Article 2026 02 09 The issue of the present research is shaped by examining the nature and dimensions of cultural history and proceeds with the fundamental question of what are the main intellectual actors of new cultural history, the epistemological grounds of its emergence, the postmodernist roots and the characteristics of this approach? What is certain is that new cultural history is a new method in which the historian changes his attention from “objective positions to intellectual representations”. In such an approach, a group of new sources and data - which historians had previously ignored - are presented, and studies based on them will lead to the discovery of hidden realities and new analyses of tradition and the past. Therefore, the subject or subject in “cultural history” is the same “intellectual representations”. The “cultural historian” is confronted with the “symbolic matter” and the “interpretation of the symbolic matter” throughout his work, unlike other historians - who are in search of historical objectivity. Whereas the social historian deals with objects rather than seeking the symbolic. امروزه بیش از پنجاه سال از شکلگیری و کاربستِ رویکرد تاریخ فرهنگی در حوزه دانش تاریخ و سایر دانش‌های مرتبط با آن میگذرد. در این فرایند زمانی، اساساً شاهد تلاش مورخان فرهنگی و پژوهشگران سایر حوزههای مرتبط با علوم انسانی- اجتماعی برای ارائه خوانش چندلایهای و عمیقتر از رخدادهای تاریخی و اجتماعی هستیم. به گونهای که مکاتب فکری گوناگونی در پهنه اروپا از جمله سنّت فرانسوی مکتب آنال، سنّت مطالعات فرهنگی انگلیس، سنّت آلمانی و سنّت ایتالیایی شکل گرفته که هر کدام در چارچوب زمینههای تاریخی و فرهنگی خود با خوانشی متفاوت، به تاریخ فرهنگی اهتمام داشتهاند. هدف از این نوشتار آن است که به سنجش و ارزیابی دقیقی از پتانسیلهای روشی، محتوایی و معرفت‌شناسی تاریخ فرهنگی ژرداخته شود تا عیار و اعتبار آن برای بهره‌گیری در پژوهشهای ایران‌شناسی و شکلگیری تاریخنگاری فرهنگی به دست آید. دستاورد بحث نشان می‌دهد که تاریخ فرهنگی همچون مطالعات ایران‌شناسی دارای رویکردی خُرد و جزئینگرانه است که در تولید معرفت به گروههای فراموش‌شده اجتماعی مینگرد و به انعکاس صداهای دوردست و حاشیهای می‌پردازد. هر دو رویکرد تاریخ‌نگاری فرهنگی و مطالعات ایران‌شناسی با اتکا به روش‌های کیفی و ترکیبی برآمده از دانش‌های گوناگون بر آن هستند تا تفسیرهای چندگانه را جایگزین روایت‌های یکّه و منحصربه‌فرد از گذشته تاریخی نماید. این امر باعث شده تا جهت‌گیری تاریخ از مطالعه گذشته به‌سوی بررسی حال و اکنون و آینده، تغییر یابد. در نتیجه، محصولِ کار نگرش تاریخ فرهنگی و ایران‌شناس را می‌توان در نوعی کاربردیسازی تاریخ در باب مقوله فرهنگ مشاهده کرد و این در حالی است که تاریخ‌نگاری سنتی از گذشته‌های دور تا اواخر قرن بیستم میلادی صرفاً به جنگ‌ها و شرح حال پادشاهان و نخبگان سیاسی- نظامی محدود می‌شد. تاریخ فرهنگی ضمن پایان دادن به رویکرد نخبه‌گرا، باعث شده تا همگان را به سمت سویه‌های متکثر اجتماعی و فرهنگی هدایت کند.

https://is.iranology.ir/article_737912_e7135e3723f5ffd952c730c7228b316c.pdf