بررسی اجمالی پیشینه واژه «صوفی » و خاستگاه های تصوف ایران در چهار قرن اول هجری

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی و معاون پژوهشی بنیاد ایران شناسی

2 دانشجوی دکتری ایر ا نشناسی، دانشگاه شهید بهشتی و پژوهشگر بنیاد ایران شناسی (نویسنده مسئول)

چکیده

تصوف، وجه باطنی اسلام است که از سده نخست هجری به صورتی زاهدانه جلوه نمود و به مرور متحول و به عرفان نزدیک شد. تصوف در آغاز به شکلی فردگرایانه بود و به مرور از قرون سوم و چهارم هجری، سمت و سویی نظام مندانه به خود گرفت. از این دوره به بعد، تصوف و اصول آن به صورت کتاب، مدون و به قول عده ای از حال به قال تبدیل شد. نظرات مختلفی برای پیشینه و وجه تسمیه واژه «صوفی » بیان شده است. همچنین پژوهشگران در مورد خاستگاه های تصوف در ایران در قرون نخستین هجری نیز نظرات متفاوتی ارائه کرده اند. برخی آن را برگرفته از جوهره اسلام و برخی دیگر ریشه آن را در فرهنگ ایران پیش از اسلام می دانند. بعضی از پژوهشگران در زمینه تأثیرپذیری تصوف از عقاید مسیحیت و افکار بودایی، صابئی، گنوسی و نوافلاطونی استدلال هایی را نیز ارائه کرده اند. در این مقاله، با روش توصیفی- تحلیلی هر کدام از این نظریات به صورت اجمالی بررسی شده است. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که تصوف، ریشه در یک خاستگاه مشخص ندارد و از تمامی اندیشه های زمان خود، بنا به میزان تناسب، تأثیر پذیرفته، اما در نهایت، ایران را بستری مناسب برای اعتلای خود یافته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Brief Study of the Etymology of the Word “Sufi” and Origins of Sufism in Iran during the first four Hejira Centuries

نویسندگان [English]

  • Mohammad Bahramzadeh 1
  • Faezeh Aghighi 2
1 Faculty Member and Research Deputy at the Iranology Foundation
2 PhD candidate of Iranology, Shahid Beheshti University and Researcher at the Iranology Foundation (corresponding author)
چکیده [English]

Sufism is an inner aspect of Islam which manifested itself in an ascetic form in
the first century (AH), evolved over time, and came close to gnosis. At the beginning,
Sufism followed an individualistic approach but gradually developed a systematic form
from the third and fourth centuries (AH) onwards. Since then, Sufism and its related
principles have been discussed in different books and documents. Various theories exist
as to the etymology of the term “Sufi”. Moreover, different researchers have provided
different views regarding the origins of Sufism in Iran during the early Hejira centuries.
Some researchers have also presented a number of arguments on the influence of
Christian, Buddhist, Sabian, gnostic, and neo-Platonic ideas and theories on Sufism.
Following a descriptive-analytic method, this paper briefly examines each of these
views. The findings of the study indicate that Sufism has no specific origin and has
been influenced by all the prevalent philosophies of its time to some extent. However,
it has eventually found Iran as a desirable context for its transcendence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sufism
  • the Sufi
  • Iran
  • Gnosis
  • Origin