مطالعات ایران شناسی

مطالعات ایران شناسی

خرد سیاسی کلیله و دمنه: آمیختگی داروی تلخ نصیحت به شهدحکایت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
کلیله‌ودمنه نصرالله منشی از مهم‌ترین متون اندرزنامه‌ای ایران دوره میانه است که در قالب حکایت‌های تمثیلی، تصویری پیچیده از مناسبات قدرت و سازوکار حکومت ارائه می‌کند. مسئله اصلی این پژوهش بررسی این پرسش است که آیا کلیله‌ودمنه صرفاً تداوم سنت اندرزنامه‌نویسی و پشتیبان نظری مشروعیت قدسی قدرت است، یا آنکه در لایه‌های زیرین خود نوعی بازاندیشی عقلانی در باب سیاست عرضه می‌کند. این مقاله با رویکرد تحلیل متن در بستر تاریخی و با تکیه بر خوانش مفهومیِ مضامینی چون عقل، عدل، اطاعت، بخت و مصلحت، نشان می‌دهد که کلیله‌ودمنه ضمن وفاداری به ساختار اندرزنامه‌ای، نوعی جابه‌جایی در مبنای مشروعیت سیاسی ایجاد می‌کند. در این اثر، بقای ملک نه به دین‌داری شاه، بلکه به کارآمدی، تدبیر و عقل عملی وابسته است. بدین‌سان کلیله‌ودمنه را می‌توان مرحله‌ای مهم در روند عرفی‌شدن تدریجی اندیشه سیاسی ایران و انتقال مشروعیت از افق قدسی به قلمرو عقل و تجربه انسانی دانست.
کلیدواژه‌ها