مطالعات ایران شناسی

مطالعات ایران شناسی

خوانشی از معماری یک بنای یادمانی در بستر طبیعی شمال ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر پسا دکتری باستان‌شناسی دوران اسلامی دانشکده هنر و معماری دانشگاه مازندران
10.22034/is.2026.2097333.1109
چکیده
عمارت مرمر رامسر از مهم‌ترین بناهای یادمانی برجای‌مانده از دورة پهلوی اول است که در پیوند با تحولات کالبدی و گردشگری شهر رامسر و در بستری طبیعی میان کوه و دریای کاسپین شکل گرفته است. این بنا که در فاصلة سال‌های ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۶ هجری شمسی احداث شد، از حیث ساختار فضایی، نمای معماری و تزئینات داخلی، نمونه‌ای شاخص از رویکرد ترکیبی معماری دورة پهلوی اول به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف شناخت الگوی ساخت، خاستگاه عناصر فضایی و ویژگی‌های تزئینی عمارت مرمر، به بررسی کالبدی و تحلیل معماری این بنا در بستر تاریخی و فرهنگی دورة پهلوی اول پرداخته است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، تاریخی، میدانی و تطبیقی است و در آن ویژگی‌های پلان، نما، عناصر سازه‌ای و تزئینی عمارت با نمونه‌های هم‌دوره، به‌ویژه ساختمان شهرداری بابل، مقایسه شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که معماری عمارت مرمر حاصل تلفیق و التقاط مؤلفه‌های معماری ایران باستان و سنت‌های معماری اروپایی است. در ساختار بیرونی بنا، عناصری همچون ستون‌ها، پایه و سرستون‌ها، ایوان، ورودی مرتفع، حجاری‌ها و استفاده گسترده از سنگ مرمر، بازتاب‌دهندة گرایش‌های باستان‌گرایانه و ایران‌گرایانة دورة پهلوی اول هستند؛ در حالی که سازماندهی برخی فضاهای داخلی و تزئینات تالارها، پنجره‌ها و آرایه‌های معماری، متأثر از سبک‌های کلاسیک، باروک و روکوکو اروپایی است. همچنین، مقایسه پلان عمارت مرمر با ساختمان شهرداری بابل، شباهت‌هایی در الگوی تالار مرکزی، فضاهای جانبی، راهروی طولانی و ورودی مرتفع را آشکار می‌کند. بر این اساس، عمارت مرمر را می‌توان نمونه‌ای از معماری تشریفاتی دورة پهلوی اول دانست که در آن تلاش برای پیوند دادن میراث معماری ایران باستان با الگوها و ذوق هنری اروپایی، در قالبی یادمانی و متناسب با جایگاه سیاسی ـ تشریفاتی بنا تجلی یافته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An interpretation of the architecture of a memorial structure within the natural landscape of northern Iran

نویسنده English

Sahar Abdolahi
University of mazandaran
چکیده English

The Marble Mansion, one of the architectural treasures of the Pahlavi I era, is located within the Ramsar Cultural-Museum Complex, which operates under the supervision of the Mostazafan Foundation’s Museum and Cultural Institute. Ramsar, as one of the cities founded during the first Pahlavi period, embodies all the defining architectural characteristics of that era. Comparing historical and aerial photographs reveals the city’s rapid urban transformation over time.

Situated at the heart of the Ramsar complex, the Marble Mansion is surrounded by other museum buildings yet retains its original form remarkably well after 84 years. This research, based on document analysis interpreted through a historical approach, aims to investigate the architectural structure of the mansion. Findings indicate that the building represents a fusion of ancient Persian and European architecture. Comparative studies reveal striking similarities between the Marble Mansion’s plan and that of the Babol Municipality Building (Baladeh), both constructed during the Pahlavi I period. The mansion’s form recalls Achaemenid architectural traditions, reflecting Reza Shah’s conscious revival of pre-Islamic motifs as a means of fostering national identity and cultural pride. Elements such as columns,

کلیدواژه‌ها English

Iranian architecture
ceremonial type
Pahlavi I and II
Marble Mansion of Ramsar