مطالعات ایران شناسی

مطالعات ایران شناسی

تأثیر روابط تجاری ایران و آلمان نازی بر اولویت یافتن کشاورزی تجاری در سیاست­های اقتصادی عصر پهلوی اول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حسن شجاعی دیوکلایی
دانشیار گروه تاریخ دانشگاه مازندران، مازندران، ایران
10.22034/is.2025.740763
چکیده
روابط تجاری ایران و آلمان نازی در شرایطی آغاز شد که ایران سیاست صنعتی‌سازی با استراتژی جایگزین واردات را به‌منظور تولید کالاهای مصرفی در داخل کشور به‌عنوان اولویت اول سیاست­های اقتصادی قرار داده بود. اجرای سیاست صنعتی‌سازی، خود ناشی از شیوع پیامدهای بحران اقتصادی 1929م. در ایران بود. بحران اقتصادی در ایران موجب کاهش درآمد ناشی از صدور مواد اولیه و واردات کالاهای مصرفی شد. در چنین شرایطی ایران به‌سوی برقراری روابط اقتصادی با آلمان نازی که درصدد تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنایع جنگی خود بود سوق داده شد تا از این طریق علاوه­ بر فروش مواد اولیه، ماشین­آلات صنعتی مورد نیاز برای اجرای سیاست صنعتی­سازی را تأمین کند. در چنین شرایطی بود که مناسبات و مبادلات اقتصادی ایران و آلمان نازی آغاز شد. پژوهش پیش­رو درصدد است تا با استفاده از روش تاریخی به این پرسش پاسخ دهد که مناسبات اقتصادی ایران و آلمان نازی چه تأثیری بر اولویت یافتن کشاورزی تجاری در سیاست­های اقتصادی عصر پهلوی اول داشته است؟
یافته­های پژوهش نشان می­دهد که اگرچه ایران از برقراری روابط تجاری با آلمان نازی بر پایة مبادلات پایاپای به دنبال فروش مواد اولیه با هدف تهیه ماشین‌آلات صنعتی برای اجرای سیاست صنعتی­سازی به‌عنوان اولویت اول سیاست اقتصادی خود بود؛ اما برقراری این روابط تجاری برخلاف انتظار به تداوم سیاست صنعتی­سازی منجر نشد. ایران به‌واسطه آنکه هر ساله تعهدهای بیشتری برای صدور مواد اولیه کشاورزی به آلمان می‌داد، ناچار شد برای انجام این تعهدها سیاست صنعتی­سازی را از اولویت برنامه­های اقتصادی خود خارج کند و به‌جای آن توسعة کشاورزی تجاری را به‌منظور تأمین مطالبات مواد اولیه مورد نیاز آلمان نازی در اولویت سیاست­های اقتصادی ایران قرار دهد.
کلیدواژه‌ها
روابط تجاری
ایران
آلمان نازی
کشاورزی تجاری